विवेचन सारांश

ತ್ರಿವಿಧ ದಾನ ಹಾಗೂ ಓಂ ತತ್ ಸತ್ ಎಂಬ ಬ್ರಹ್ಮವಾಚಕದ ಮಹಿಮೆ

ಗೀತಾ ಪರಿವಾರದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ದೀಪ ಬೆಳಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇಂದಿನ ವಿವೇಚನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಶ್ರದ್ಧಾತ್ರಯವಿಭಾಗಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಭಗವಂತ ನಮಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮ ಶ್ರದ್ಧೆಗೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡಲು ನಾವು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಚಿಂತನ, ಮನನ, ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣ ಮಾಡಲು ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ನಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಸುಕೃತ ಕರ್ಮ, ಈ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಸಂತರ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಭಗವಂತ ನಮ್ಮನ್ನು ಗೀತೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಅರ್ಜುನನು ಭಗವಂತನನ್ನು, "ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿ, ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ತೊರೆದರೂ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನ ವೃತ್ತಿ ಸಾತ್ತ್ವಿಕವೆ, ರಾಜಸಿಕವೆ ಅಥವಾ ತಾಮಸಿಕವೆ?" ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಭಗವಂತ, "ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಂಸ್ಕಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಸ್ವಭಾವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಶ್ರದ್ಧೆಗಳು ಮೂರು - ಸಾತ್ತ್ವಿಕ, ರಾಜಸಿಕ ಮತ್ತು ತಾಮಸಿಕ" ಎದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ರದ್ಧೆ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಅದೇ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತು ಮುಂದೆ ಇರಬೇಕು. ನಾವು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಯಸಿದರೆ, ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮುಂದೆ ನೀಲಿ ವಸ್ತು ಇರಬೇಕು. ಅದೇ ರೀತಿ ಶ್ರದ್ಧಾ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವುದರಿಂದ ಶ್ರದ್ಧೆಯು ಯಾವ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ರದ್ಧೆಯು ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರಬಹುದು, ಮೊಬೈಲ್ ಬಗ್ಗೆ ಇರಬಹುದು ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಆಸ್ತಿ, ಮನೆಯ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಬಹುದು.

ಹದಿನೆಂಟರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷದ ವಯಸ್ಸಿನ ಯುವಕರು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂಗಡಿಯವನ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಮಕ್ಕಳು ಹಣಕಾಸಿನ ಬಗ್ಗೆ, ವ್ಯಾಪಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಹರಟೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮ ಗೀತಾಪರಿವಾರದ ವಿವೇಚಕರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಮಾತನಾಡಿದರೂ ಸಾಕು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜ್ಞಾನ, ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಭಾವವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುಬಹುದು. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಮನುಜನ ಶ್ರದ್ಧೆಯಂತೆ ಅವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

ಮನುಜ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಯಾಗ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸು  ಇವುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ ಕರ್ಮ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕು. ಭಗವಂತನು ಮೂರು ರೀತಿಯ ತಪಸ್ಸುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಮನಃ ಪ್ರಸಾದಃ ಸೌಮ್ಯತ್ವಂ ಮೌನಮಾತ್ಮವಿನಿಗ್ರಹಃ ।
ಭಾವಸಂಶುದ್ಧಿರಿತ್ಯೇತತ್ತಪೋ ಮಾನಸಮುಚ್ಯತೇ ॥ (೧೭.೧೬)
ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ನಾವು ಮಾಡುವ ತಪಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ಭಗವಂತನ ಧ್ಯಾನ, ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿರುವ ಚೈತನ್ಯದ ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಫಲದ ಅಪೇಕ್ಷೆ ಮಾಡದೇ ಯೋಗಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಈ ಮೂರು ವಿಧಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಸಾತ್ವಿಕ ತಪ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ ರಾಜಸಿಕ ತಪಸ್ಸನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸತ್ಕಾರಮಾನಪೂಜಾರ್ಥಂ ತಪೋ ದಂಭೇನ ಚೈವ ಯತ್ ।
ಕ್ರಿಯತೇ ತದಿಹ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ರಾಜಸಂಚಲಮಧ್ರುವಮ್ ॥ (೧೭.೧೮)
ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ, ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ, ಪೂಜೆಗಾಗಿ, ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ, ಆಡಂಬರದಿಂದ ಸ್ವಭಾವತಃ ತೋರಿಕೆಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ತಪಸ್ಸು ಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಜಸಿಕ ತಪ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಸಾತ್ತ್ವಿಕ, ರಾಜಸಿಕ ಮತ್ತು ತಾಮಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯದು ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಗೀಕರಣವಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡದೇ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ತಾಮಸಿಕ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಉತ್ತಮ. ತಮಸ್ಸಿಗಿಂತಲೂ ರಜಸ್ಸು ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ರಜಸ್ಸಿಗಿಂತ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ  ಉತ್ತಮ. ಸಾತ್ತ್ವಿಕ  ಮನುಷ್ಯ ಯಾವಾಗಲೂ ಸಾತ್ವಿಕ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಜಸಿಕ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಾಮಸಿಕ ತಪಸ್ಸನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮೂರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಮಾಡುವವನು ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾಡದವನಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮ. ತಪಸ್ಸು ಸಾತ್ತ್ವಿಕವೇ ಆಗಿರಬೇಕು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬುವವರಿದ್ದಾರೆ, ಇದೊಂದು ತಪ್ಪು ತಿಳಿವಳಿಕೆ.

ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಮನುಷ್ಯನು ಪರಮ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮನೋನಿಗ್ರಹ ಮಾಡಿ, ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಭಗವಂತನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂತೋಷವಾಗಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಹ ತಪಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ರಾಜಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಇರುತ್ತದೆ ಕಾರಣ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಆದರವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಪೂಜೆ ಮುಗಿಸುವ ಜನರು ಮನೆಗೆ ಅತಿಥಿಗಳು ಬಂದಾಗ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ನೋಡುವವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ರೀತಿ ನಟಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡದಿರುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ರೀತಿ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡದಿರುವುದೂ ಸಹಿತ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಈ ರಾಜಸಿಕ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವು ಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಫಲ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಶಂಸೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದಾಯಿತು.

ಮುಂದೆ ಭಗವಂತ ತಾಮಸಿಕ ತಪಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ
ಮೂಢಗ್ರಾಹೇಣಾತ್ಮನೋ ಯತ್ಪೀಡಯಾ ಕ್ರಿಯತೇ ತಪಃ ।
ಪರಸ್ಯೋತ್ಸಾದನಾರ್ಥಂ ವಾ ತತ್ತಾಮಸಮುದಾಹೃತಮ್॥ (೧೭.೧೯)
ಕೆಲವರು ಮೂರ್ಖತನದಿಂದ, ಮೊಂಡುತನದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಶರೀರಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಟ್ಟು ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕೆಡುಕನ್ನು ಬಯಸುವ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವವರು. ಅದು ತಾಮಸಿಕ ತಪ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ದ್ರುಪದ ರಾಜನು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರರನ್ನು ವಧಿಸುವ ಪಣ ತೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಮಗನನ್ನು ವರವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಇಂದ್ರನ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇಂದ್ರನು ತಥಾಸ್ತು ಎಂದು ವರನನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಇತರರ ಹಾನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ತಪಸ್ಸು ತಾಮಸಿಕ ತಪಸ್ಸಾಗಿದೆ.

ಮುಂದೆ ಬರುವ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ ದಾನಗಳ ಪ್ರಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.