विवेचन सारांश

ସଚରାଚର ଜଗତ ରୂପକ କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ପରମାତ୍ମା

ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ବର୍ଷା ହେଲାନାହିଁ ଏବଂ ଫସଲ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜମି କ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ କୃଷକ ହେଉଛି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ। ପରନ୍ତୁ  ଥରେ ମରୁଡି ପଡ଼ିଲା ସେହି କାରଣରୁ ସରକାର ଙ୍କ ଦ୍ଵାରା କ୍ଷତିପୂରଣ ଦେବାପାଇଁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନିଆଗଲା। ସରକାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନେଲେ ଯେ ମରୁଡ଼ି କାରଣରୁ ଯେଉଁ କ୍ଷତି ହେଇଛି, ତାହାର କ୍ଷତିପୂରଣ ପାଇଁ ଏକହଜାର ଚାଷୀ ଙ୍କୁ ଲକ୍ଷେ ଟଙ୍କା ଲେଖାଏଁ ଦିଆଯିବ। ସେଥିପାଇଁ ସରକାର ଙ୍କ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପାଣ୍ଠିରୁ ଟଙ୍କା ଉଠାଇ ଏକହଜାର ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାର ଏକ ପାଣ୍ଠି ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା।
ଏବେ କାହାକୁ କ୍ଷତିପୂରଣ ଦିଆଯିବ?

ଜମିକୁ ନା ଚାଷୀ ଙ୍କୁ, ବାସ୍ତବରେ ଜମିର ଫସଲ ନଷ୍ଟ ହେଇଛି ପରନ୍ତୁ କ୍ଷତିପୂରଣ ଜମି କୁ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ ଚାଷୀ କୁ ଦିଆଯିବ।

କ୍ଷତିପୂରଣ ପାଇବାପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ଚାଷୀ ଆସି ଠିଆ ହେଇଗଲା, ସେତେବେଳେ ସରକାର ହେଇଗଲା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଏବଂ ଚାଷୀ ଓ ତାର ଜମି ଉଭୟ ହେଇଗଲେ କ୍ଷେତ୍ର। ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ର ଅଧୀନରେ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଏବଂ ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଅଧୀନରେ ସେହି କ୍ଷେତ୍ର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ସେହି ଚାଷୀ ହେଉଛନ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ।

ଯାହା ମୋର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ତାକୁ କହିବା ଏହା, ଯେପରିକି ମୁଁ ଏହି ବଖରା ରେ ଅଛି ତାହେଲେ କହିବି ଏହି ବଖରା ଏବଂ ମୋର ପାଖ ବଖରା କୁ କହିବି ସେହି ବଖରା। ମୁଁ ଏଠି ଅଛି ତୁମେ ସେଠି ଅଛି।  ଏହି ବଖରା ରେ ଦୁଇଟି ଟେବୁଲ୍ ଥିଲେ ମୋ ନିକଟରେ ଥିବା ଟେବୁଲ କୁ କହିବି ଏହି ଟେବୁଲ୍ ଏବଂ ଯେଉଁଟା ଦୂରରେ ଥିବା ତାକୁ ସେହି ଟେବୁଲ୍। ଏହା ର ଅର୍ଥ ଯାହା ମୋ ପାଖରେ ଅଛି। ତୁଳନାତ୍ମକ ରୂପରେ ଯିଏ ପାଖରେ ଥିବ, ଏହା ହେଇଯିବ ଏବଂ ତୁଳନାତ୍ମକ ରୂପରେ ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ ଥିବ ତାହା ହେଇଯିବ। ଏହା ସାମାନ୍ୟ ସମଷ୍ଟି ରୂପରେ ହେଇଗଲା।
ବ୍ୟଷ୍ଟି ଏବଂ ସମଷ୍ଟି କୁ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ। ବ୍ୟଷ୍ଟି ହେଇଗଲା ବ୍ୟକ୍ତି , ସମଷ୍ଟି ଅର୍ଥାତ୍ ସମସ୍ତ ଙ୍କୁ ମିଶେଇ କି। ମୋତେ ଭୋକ ଲାଗୁଛି ବ୍ୟଷ୍ଟି ର କଥା ଅଟେ।
ଘରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୋକ ଲାଗୁଛି, ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା ନା ନାହିଁ ସମଷ୍ଟି ର କଥା ହେଇଗଲା। ସଂସାରରେ ସମସ୍ତ ଙ୍କୁ ଭୋକ ଲାଗେ। ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି, ଏହା ସମଷ୍ଟି ର କଥା ଅଟେ। ଯେତେବେଳେ ସମୁହ ର କଥା ହେଲା ତ ସମଷ୍ଟି ହେଇଗଲା।

ଈଶାବାସ୍ୟ ଉପନିଷଦ ର ପ୍ରଥମ ଶ୍ଳୋକ ହେଲା -

पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते॥  

ଏହା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାହା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଅର୍ଥାତ୍ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମର ଚିନ୍ତାଶକ୍ତି ଅଛି ତାହା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ଏବଂ ଯାହା ଆମର କ୍ଷମତା ଠାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ରେ ତାହା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ।  ଆମର କ୍ଷମତା ଠାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ରେ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଲା ଆମର ମନ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ଯାହାକିଛି ଜାଣିଛି, ଯାହା କଳ୍ପନା କରିପାରିବ ତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ରେ।

ଯେପରିକି ଅନନ୍ତ ଶବ୍ଦ ଅଛି ତାକୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣିଛନ୍ତି ପରନ୍ତୁ ଏହାକୁ ବୁଝିବାର ଯୋଗ୍ୟତା ଆମ ବୁଦ୍ଧି ରଖିନାହିଁ। ଅନନ୍ତ ର ଅର୍ଥ ହେଲା ଯାହାର କୌଣସି ସୀମା ନାହିଁ। ଆମେ କହୁ ଯେ ଆମର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଠିକ୍ ଅଛି ପରନ୍ତୁ ଅନନ୍ତ କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଏହାର କଣ ଅର୍ଥ ହେବ, କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ପୁଣି ନୀଳ,ନୀଳ ତା ଆଗରେ କଣ ହେବ ଏହା ଆମର ଚିନ୍ତା ଶକ୍ତି ର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ରେ। ଆମର ବୁଦ୍ଧି ର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ରେ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅନନ୍ତ ଶବ୍ଦ କୁ ଜାଣିଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ କେହି ଏହା ବିଷୟରେ କହିପାରିବା ନାହିଁ।

ଏହା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ଏବଂ ଯେଉଁଥିରୁ ବାହାରିଲି ତାହା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ। ଏହା କିପରି ହେଇଥାଏ? ଉପନିଷଦ ମାନଙ୍କ ରେ ଏଥିପାଇଁ ଶବ୍ଦ ଆସିଲା, ମହାକାଶ,ମଠାକାଶ ଏବଂ ଘଟାକାଶ।

ମଠାକାଶ ମୋର ଘର ଭିତରର ଆକାଶ ଏବଂ ଘଟାକାଶ ହାଣ୍ଡି କିମ୍ବା  ଏହି ଗ୍ଲାସ ଭିତରର ଆକାଶ ଏବଂ ମୋର ଘର ବାହାର ର ଆକାଶ ରେ ଗୋଟିଏ ଅଛି କିମ୍ବା ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଛି ପରନ୍ତୁ ବାହାର ର ଆକାଶ ଠାରୁ ମୋ ଘର ଭିତରର ଆକାଶ ର ତାପମାତ୍ରା ଏକ  ବା ଦୁଇ ଡିଗ୍ରୀ କମ୍ ଅଛି କିମ୍ବା ଯଦି ଏହି ଗ୍ଲାସ କୁ ଘୋଡେ଼ଇ ରଖି ଦିଆଯାଏ ତାହେଲେ ଏହା ଭିତରର ଆକାଶ ର ତାପମାତ୍ରା ଆହୁରି ଏକ କିମ୍ବା ଦୁଇ ଡିଗ୍ରୀ କମ୍ ହେଇଯିବ। ଗୋଟିଏ ଆକାଶ ଥିବା ସତ୍ତ୍ବେ ଆବରଣ ରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ତାହାର ଧାରଣା ରେ ଅନ୍ତର ହେଉଛି।  ବାହାର ର‌ ତାପମାତ୍ରା ଅଲଗା ହେଇଥାଏ। ବହୁତ ଗରମ ଲାଗୁଚି ନହେଲେ ବହୁତ ଥଣ୍ଡା ଲାଗୁଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ‌। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଏହା ଅଧିକ ଗରମ ଏବଂ ଶୀତ ଋତୁରେ ଅଧିକ ଥଣ୍ଡା ଅନୁଭବ ହେବ।

ସେହିପରି ଗ୍ଲାସ ଭିତରର ଆକାଶ ର‌ ତାପମାତ୍ରା କୋଠରୀର‌ ତାପମାତ୍ରା ଠାରୁ ଅଲଗା ଥାଏ। କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ ଏହି ଗ୍ଲାସ କାଚ ଗ୍ଲାସ ଥିଲା ଏବଂ ଭାଙ୍ଗିଗଲା,ଏହାର ଭିତର ର ଆକାଶ ବାହାର ଆକାଶ ସହିତ ମିଶିଗଲା। ତାହେଲେ ତାହା କଣ ପୂର୍ବରୁ ଅଲଗା ଥିଲା ଯେ ଏବେ ମିଶିଗଲା? ନା ତାହା ପୂର୍ବରୁ  ଭିନ୍ନ ଥିଲା ନା ଏବେ ମିଶିଛି। କେବଳ ମିଶିଗଲା ଭଳି ପ୍ରତୀତ ହେଉଛି।
ଏହିପରି ସ୍ଥିତ ଆମର ହେଇଥାଏ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିନେଲୁ ବୋଲି କହିଥାଉ, ନିର୍ବାଣ ପାଇଗଲୁ କୈବଲ୍ୟ ପାଇଗଲୁ ବୋଲି କହୁ। ଆମେ ଭଗବାନ ଙ୍କ ସହିତ ମିଶୁ କିମ୍ବା ମିଶୁ ନାହୁଁ ଏପରି ହୁଏନାହିଁ। ଆମର କର୍ମ ମାନଙ୍କର ବନ୍ଧନ ଛିଣ୍ଡିଯାଏ। ସେହି କର୍ମ ମାନଙ୍କ ବନ୍ଧନ କାରଣରୁ ଆମେ ବାରମ୍ବାର ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରୁ।

ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଭଗବାନ କହନ୍ତି -

କେତେବେଳେ ଦେବତା ହେଉ, କେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ, କେତେବେଳେ କୁକୁର, କେତେବେଳେ ବିଲେଇ। ଭଲ କର୍ମ କରିଲେ ଭଲ ଯୋନି, ଖରାପ କର୍ମ କରିଲେ ନୀଚ୍ଚ ଯୋନି। କୋଟିକୋଟି ଜନ୍ମରୁ ଏହାହିଁ କରୁଛୁ। ଏହି ଆବରଣ ରେ ବାନ୍ଧି ହେଇଚୁ। ପରମାତ୍ମା ଙ୍କ ସହିତ ଆମେ ମିଶି ନାହୁଁ, ଏପରି କଥା ନାହିଁ ଯେପରିକି ଗ୍ଲାସ ର ଭିତର ଏବଂ ବାହାର ର ଆକାଶ ଗୋଟିଏ। କେବଳ ଆବରଣ ରେ ବନ୍ଧା ହେବା କାରଣରୁ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଜଣାଯିବା ଏବଂ ମିଶିଯିବା ଭଳି ଲାଗେ।
ଏହି କଥା କୁ ଯିଏ ତତ୍ତ୍ଵ ରୁ ଜାଣିନିଏ , ସେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ହେଇଯାଏ,ଏହା ବୁଝେଇବା ପାଇଁ ସବୁକଥା କହୁଛି। ଏବେ ଏସବୁ ଶୁଣି ଆମକୁ ବୁଝିଗଲା ଭଳି ଅନୁଭବ ହେବ ପରନ୍ତୁ ଆମେ ଏ କଥା କୁ ଅନୁଭବ କରିନାହୁଁ ତାହେଲେ ନା ମୁଁ ବୁଝିପାରିଲି ନା ଆପଣ ମାନେ ବୁଝିପାରିବେ। ଆମେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିଲୁ ପରନ୍ତୁ ସେହି କଥା ର ମାନ୍ୟତା ହୋଇନାହିଁ କାରଣ ମାନ୍ୟତା ହେଇଗଲେ ଆମ ଶରୀର ଠାରୁ ମୋହ ଛାଡିଯିବ ଏବଂ ଶରୀର ଠାରୁ ମୋହ ତ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ। ଶରୀରର ସମ୍ବନ୍ଧ ମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମୋହ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ। ଏହାକୁ ଜଣେ ତତ୍ତ୍ଵ ରୂପରେ ବୂଝିଯିବ ଏହାର ଅର୍ଥ କଣ?

ପରମପୂଜ୍ୟ ସ୍ବାମୀ ଜୀ ଙ୍କ ପରି ଯେଉଁ ମହାତ୍ମା ମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜର ଶରୀର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ର ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭେଦ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୁଷ, କୁକୁର, ଘୋଡ଼ା, ଗଧ ସମସ୍ତେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ ଭଳି ଦେଖାଯାଆନ୍ତି। ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ ଏହା ଆମେ ମଧ୍ୟ ମାନିଥାଉ ପରନ୍ତୁ ଆମର ମାନ୍ୟତା ରେ ଏସବୁ ଭିନ୍ନ ଅଟନ୍ତି। ଆମକୁ କିଛି ପାଇବାର ଅଛି, ଆମକୁ କିଛି ଜିତିବାର ଅଛି ଏପରି ଭାବନା ଲାଗି ରହୁଛି।

ଗୋଟିଏ ଆକୃତିରୁ ଅନ୍ୟ ଆକୃତିକୁ ଆକୃତିର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତି କିମ୍ବା ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ଏହାକୁ ବିକାର କୁହାଯାଏ । ଏହା ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ହୋଇପାରେ । ଯଦି କ୍ଷୀର ଦହିରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତେବେ ଦହି କ୍ଷୀରର ବିକାର ପାଲଟିଯାଏ, ଦହି ଲହୁଣି ରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ଏହା ଦହିର ଏକ ବିକାର ରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଏବଂ ଯଦି ଲହୁଣି ଘିଅରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତେବେ ଘିଅ ଲହୁଣି ର ବିକାର ରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ତାର ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟଟି ବିକୃତି।
କ୍ଷୀରରୁ ଦହି ତିଆରି ହେଲେ, କ୍ଷୀର ହେଉଛି ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଦହି ଏକ ବିକୃତି । ଯଦି ଦହିରୁ ଲହୁଣି ତିଆରି କରାଯାଏ, ତେବେ ଦହି ହେଉଛି ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଲହୁଣି ବିକୃତି । ଯଦି ଘିଅ ଲହୁଣି ରୁ ତିଆରି କରାଯାଏ ତେବେ ଲହୁଣି ହେଉଛି ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଘିଅ ବିକୃତି । ସେହିଭଳି ପ୍ରକୃତିରୁ ବିକୃତି ଓ ପୁନଃବିକୃତି ରୁ ପ୍ରକୃତି ମାଧ୍ୟମରେ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

ଗୋଟିଏ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଦ୍ବିତୀୟ, ପୁଣି ତୃତୀୟ, ଚତୁର୍ଥ ଓ ପଞ୍ଚମ, ସେଗୁଡିକର ଅନୁପାତ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମର ପରିମାଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ୮୪ଲକ୍ଷ ଯୋନି, କୋଟି କୋଟି ଜୀବ, ଅନନ୍ତ କୋଟି ଯୋନି, ଅନନ୍ତ କୋଟି ଜୀବ, ଅନନ୍ତ ଗ୍ରହ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଋଷି ସମସ୍ତେ ଏହି ପ୍ରକୃତିର ବିକୃତି ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି । ଯାହା କୌଣସି ଜିନିଷରୁ ନିର୍ମିତ ନୁହେଁ ତାଂକୁ ଭଗବାନ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଯାହା ଏଥିରେ ପ୍ରଥମ ବିକୃତି ଅଟେ ତାକୁ ମୂଳ ପ୍ରକୃତି କୁହାଯାଏ ।
ଆମେ ଏହାକୁ ମହତ୍ଵ କହୁଛୁ । ସେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଏବଂ ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ଅବ୍ୟକ୍ତ । ମୌଳିକ ପ୍ରକୃତି ଯେତେବେଳେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୁ ବ୍ୟକ୍ତ ଆଡକୁ ଗତି କରେ, କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଭଗବାନ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଆକାଶ ନାହିଁ, ବାକି ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି କୁ ଛାଡି ଦିଅନ୍ତୁ । ଯାହା କାହାଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇନଥିଲା ଏବଂ ସେଥିରୁ ବ୍ୟକ୍ତ ର ରଚନା ହୋଇଥିଲା । ସର୍ଗ ଓ ବିସର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରକୃତି କୁହାଯାଏ ।
ତାହା ହେଉଛି ଅବ୍ୟକ୍ତ, ବ୍ୟକ୍ତ ହେବାର ଠିକ୍ ପୂର୍ବରୁ ଅବସ୍ଥା, ଯେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ବ୍ୟକ୍ତ ନ ହୋଇଥାଏ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ମଧ୍ୟ ନ ହୁଏ, ମନେ ରଖନ୍ତୁ।
ମୁଁ କିଛି ନୂଆ କଥା କହୁଛି । ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଆମେ ଶୁଣିଥିଲୁ ଯେ ଏକ ଅଛି ତେଣୁ ଦୁଇ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯଦି ଦୁଇ ନାହିଁ ତେବେ ଆମେ ଏକ ଅଛି ବୋଲି କହିପାରିବା ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କୁ କେବଳ ଅଛି କହିବାକୁ ପଡିବ। ଠିକ୍ ସେହିପରି, ଆପଣ ଅବ୍ୟକ୍ତ କଥା କହିବା ମାତ୍ରେ, ବ୍ୟକ୍ତର କଳ୍ପନା ହୋଇ ଯାଏ। ଯଦି ବ୍ୟକ୍ତ ନାହିଁ ଅବ୍ୟକ୍ତର ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ, କେବଳ ଅଛି , ସେହି ଅଛି ରୁ ଯେବେ ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଆସିଗଲା ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତ ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ସେତେବେଳେ ଏହା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସେହି ଅପ୍ରକଟ ଏବେ ପ୍ରକଟ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଜ୍ଞାନ ବିଜ୍ଞାନକୁ ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ କ୍ରମ ରେ କହୁଛନ୍ତି, ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ଅବ୍ୟକ୍ତ ଅବସ୍ଥା, ସେହି ଅବ୍ୟକ୍ତ ସ୍ଥିତି ରୁ ଅହଂକାର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଅହଂକାରରୁ ସାମୂହିକ ବୁଦ୍ଧି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ସାମୂହିକ ବୁଦ୍ଧିରୁ ପଞ୍ଚ ମହା ଭୂତ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ପଞ୍ଚ ମହା ଭୂତରୁ ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଦଶଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ଗୋଟିଏ ମନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।  ତା'ପରେ ଏହି ଶବ୍ଦ, ରୂପ, ସ୍ପର୍ଶ, ଗନ୍ଧ ଓ ରସ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏସବୁକୁ ମିଶାଇ ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ କହିଲେ ଯେ ଏସବୁ କ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ଏସବୁ ପଛର କାରଣ ହେଉଛି ମୁଁ, ମୁଁ ହେଉଛି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ।

ଯେଉଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆମେ ଆମ ଶରୀରର କଳ୍ପନା କରିଥାଉ, ସେହି ସମ ରେ ଆମର ଆତ୍ମା ହେଉଛି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଏବଂ ଆମ ଶରୀର ହେଉଛି କ୍ଷେତ୍ର । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ନିଜକୁ ଏବଂ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ କଳ୍ପନା କରିଥାଉ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ହେଉଛୁ କ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ଭଗବାନ ହେଉଛନ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ । ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଲା, ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରକୁ କାହିଁକି ମହତ୍ଵ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଗଲା, ଗୋସ୍ବାମୀଜୀ କହିଲେ:
बड़ें भाग मानुष तनु पावा। सुर दुर्लभ सब ग्रंथन्हि गावा।।

ଏହି ସମସ୍ତ ଚବିଶଟି ତତ୍ତ୍ୱ କେବଳ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରେ ଅଛି, ବାକି କିଛି ଅଛି, କିଛି ନାହିଁ । ଆପଣ ଶୁଣିଛନ୍ତି ଯେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଛାୟା ନାହିଁ, ମଳ- ମୂତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ, ଗନ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ, କାହିଁକି ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ।  ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅଛି ଯେ ସେମାନେ ଚାହିଁଲେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ପଞ୍ଚଭୂତରେ ଗଢା ଶରୀରକୁ ଆସିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ମୂଳ ଶରୀର କେବଳ ପ୍ରକାଶ ତତ୍ତ୍ଵର ହୋଇ ଥାଏ । ଭୂତ-ପ୍ରେତ ଆଦି ଯୋନିରେ ରେ କେବଳ ବାୟୁ ତତ୍ତ୍ବ ଥାଏ । ମନୁଷ୍ୟ ହେଉଛି ଏକମାତ୍ର ଯୋନି ଯାହା ସମସ୍ତ ଚବିଶ ତତ୍ତ୍ଵର ମିଳନ ଏବଂ ଏହି ମିଳନ ରୁ ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଇଚ୍ଛା ର ସୃଷ୍ଟି, ଯଦି କୌଣସି କାରଣରୁ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ନହୁଏ, ଦ୍ଵେଷ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ। ଯଦି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ ତାହେଲେ ଲୋଭ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହି ଦ୍ଵେଷ ଓ ଲୋଭ ରୁ ଆମେ ବାରମ୍ବାର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଉ।
पुनरपि जननं पुनरपि मरणं, पुनरपि जननी जठरे शयनम्। 

ଯେଉଁ ଧୃତି ଏହାକୁ ଧାରଣ କରେ, ଯେଉଁ ଚେତନା ଏହି ସମିଶ୍ରଣ ରେ ଅଛି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପରମାତ୍ମା । ଯେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚେତନା ଅଛି, ହୃଦୟ ର ସ୍ପନ୍ଦନ ଅଛି, ଆମେ ଏହି ଶରୀର ପ୍ରତି ବହୁତ ଚିନ୍ତା କରି, ଆମେ ରାମଦେବଜୀଙ୍କ ହଜାର ଟଙ୍କିଆ ବିୟୁଟି କ୍ରିମ୍ ଲଗାଇଥାଉ। ହୃଦ ସ୍ପନ୍ଦନ ବନ୍ଦ ହେବା ମାତ୍ରେ ଆମକୁ ଘରେ କେହି ରଖିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି ନାହିଁ, ଆମକୁ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର କରିଦିଅନ୍ତି । ଯେଉଁ ଶରୀର ର ଆମେ ଏତେ ଚିନ୍ତା କରି ଥାଉ , ସେହି ଶରୀରରୁ ଚେତନା ବାହାରିବା ମାତ୍ରେ ଏହା ମୃତ ହୋଇଯାଏ ଯାହାକୁ ମାଟି ବୋଲି କହନ୍ତି ।

ବିଦ୍ୟୁତ ବଲଵ୍ ଜଳୁଛି ଏବଂ ସେଥିରେ ଆସୁଥିବା ବିଜୁଳି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ । ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ସୁଇଚ୍ ଅନ୍ କରନ୍ତି ସେତେବେଳେ ଲାଇଟ୍ ଚାଲୁ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ଅଫ୍ କରିବା ସମୟରେ ଏହା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ । ଆମେ ମରିଗଲେ ଆଖି, କାନ, ଚେହେରା, ପୂରା ଶରୀର ସମାନ ଭାବରେ ରହେ, କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ବଲଵ୍ ର ସୁଇଚ୍ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ବଲଵ୍ ରହିଯାଏ ମାତ୍ର ଆଲୋକ ବାହାରକୁ ଚାଲିଯାଏ । ସେହିପରି ଚେତନା ଚାଲିଯିବା ମାତ୍ରେ ଶରୀର ରହିଯାଏ କିନ୍ତୁ ଏହାର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନ ଥାଏ । ସେହି ଶରୀର ବା କ୍ଷେତ୍ର, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବିନା ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ।

ପିଲାଟି କହିଲା, "ଯଦି ଏହି ବଲ୍ବ ଜଳୁଛି , ତା'ହେଲେ ବିଜୁଳି ଦେଖାନ୍ତୁ। ବାପା କହିଲେ ତୁମେ ବିଜୁଳିକୁ ଦେଖି ପାରିବ ନାହିଁ, ଏହା କେବଳ ଅଛି । ପିଲାଟି କହିଲା, "ତଥାପି, ବୁଝାନ୍ତୁ”  ବାପା କହିଲେ ବଡ ହୋଇଯା ବୁଝି ପାରିବୁ। ଏଥିପାଇଁ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ ପଢିବାକୁ ପଡିବ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ଆବଶ୍ୟକ। ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାର ରହିବା ଦରକାର।
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣୁଥାଉ, କିନ୍ତୁ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ, "ଏଥିପାଇଁ ଜଣେ ଅଧିକାରୀ ରହିବା ଦରକାର। କିଏ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ?

ଭଗବାନ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ବିବେକ ଚୂଡାମଣିରେ ଏଥିପାଇଁ ୪ଟି ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ବିବେକ, ବୈରାଗ୍ୟ , ଷଟ୍- ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷ।

ଷଡ- ସମ୍ପତ୍ତିର ଛଅଟି ଅଂଶ ଯଥା -

ଯଦି ନିମ୍ନଲିଖିତ ଚାରିଟି ଗୁଣ ଅଛି, ତେବେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ଥାଏ -

ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ବିବେକ, ଦ୍ଵିତୀୟଟି ହେଉଛି ବୈରାଗ୍ୟ , ତୃତୀୟଟି ହେଉଛି ଷଟ୍- ସମ୍ପତ୍ତି ଅଥବା ଶମ, ଅର୍ଥାତ୍ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ସଂଯମ, ଦମ ଅର୍ଥାତ ମନ ଉପରେ ସଂଯମ ରଖନ୍ତୁ, ଭଗବାନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖନ୍ତୁ।

ସମାଧାନ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ରହିଲେ ସମାଧାନ ମିଳିଥାଏ। ଉପରତି ମାନେ କିଛି ବିଷୟ ରେ ମନ ଲାଗେ ନାହିଁ । ଲୋକମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ ଜିଲାପି ବହୁତ ଭଲ ଏବଂ ଯଦି ମୁଁ ଜିଲାପି ଖାଏ ତେବେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଫରକ ପଡେ ନାହିଁ । ତିତିକ୍ଷା, ସହ୍ୟ କରିବାର କ୍ଷମତା। ଥଣ୍ଡା, ଗରମ, ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ମାନ, ଅପମାନ ସହିବାର କ୍ଷମତା । ଅନୁକୂଳତା କିମ୍ବା ପ୍ରତିକୂଳତାରେ କୌଣସି ପାର୍ଥକ୍ୟ ନଥାଏ ।

ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଭଗବାନ କହିଛନ୍ତି ଯେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଚାରିଟି ଗୁଣ ଆସେ, ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାର ନାହିଁ। ଆପଣ ଶୁଣିପାରିବେ, ପଢିପାରିବେ, ଏହାକୁ ବୁଦ୍ଧି ବିଳାସ କୁହାଯାଏ ।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ପାଞ୍ଚଟି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀର କୋଡିଏଟି ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭକ୍ତଙ୍କର ୩୯ଟି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟରେ କିଏ ଜ୍ଞାନ ହାସଲ କରିପାରିବେ, ସେହି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ୨୦ଟି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।

ଏହାର ପ୍ରଥମ ଚଉପଦୀ ହେଉଛି -
ग्यान मान जहँ एकउ नाहीं।।

ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାନ( ଅଭିମାନ) ଅଛି, ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ଦୁହେଁ ଏକାଠି ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ।

ଭଗବାନ ଶ୍ରୀରାମ ଭରତଜୀଙ୍କୁ କହିଲେ -
सवहि मानप्रद आपु अमानी।।
ତୁମର ମାନ ନାହିଁ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଫରକ ପକାଇବ ନାହିଁ |

ଷୋଡ଼ଶ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ ଦୈବୀ ସମ୍ପତ୍ତିର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷ ଛବିଶ ତମ ଗୁଣକୁ ନାତିମାନିତା ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
ଯେତେବେଳେ ଆମେ ସୁରଦାସଙ୍କର ଲେଖା ପଢିଥାଉ, ମନେହୁଏ, ଆରେ! ଏମିତି ମହାପୁରୁଷ, ଯାହାଙ୍କର ନଖର ମଳି ସହିତ ଆମେ ସମାନ ହେଇ ପାରିବୁ ନାହିଁ, ଆମେ ଏତେ ଅହଂକାର ରେ ବୁଲୁଛୁ, ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନେ ଆମଠାରୁ କୋଟି କୋଟି ଗୁଣ ବଡ଼, ସେମାନେ ଏତେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅଭ୍ୟାସ କରିଛନ୍ତି ଯାହା ଆମେ କଳ୍ପନା ମଧ୍ୟ କରିପାରିବା ନାହିଁ, ସେମାନେ କୁହନ୍ତି -
मो सम कौन कुटिल खल कामी,

ମୁଁ ତ ନମକହରାମୀ, ଆପଣ ମୋତେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଭୁଲିଯାଉଛି। ଯେଉଁମାନେ ସାରା ଜୀବନ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ବିତାଇଛନ୍ତି ସେମାନେ ଏପରି କହୁଛନ୍ତି। ଆମେ ପନ୍ଦରରୁ କୋଡିଏ ମିନିଟ୍ ପାଇଁ ପୂଜା କରିଥାଉ ଏବଂ ତା ମଧ୍ୟ ରେ ଚାହା, ରୋଷେଇ, ଅଫିସ ବିଷୟ ରେ ଚିନ୍ତା କରିଥାଉ ଏବଂ କହିଥାଉ ଯେ ଆମକୁ ଭଗବାନ ମିଳନ୍ତି ନାହିଁ, ପୂଜା କରିବାକୁ ମନ ଲାଗୁ ନାହିଁ ।
भर भर भर विषय उदर को दाहू, जैसे शूकर ग्रामी।

ମାନ କୁ କାକ ବିଷ୍ଠା କୁହାଯାଏ। କାକ ବିଷ୍ଠା ଅର୍ଥ କାଉର ବିଷ୍ଠା। କାଉ ର ବିଷ୍ଠା କାହିଁକି କହିଲେ?

କାଉର ବିଷ୍ଠାର ବିଶେଷତା ଅଛି, କାରଣ ଏହାର ଚମକ ଥାଏ। ଧଳା ଧଳା ଚମକୁ ଥାଏ । ଅନ୍ଧାରରେ କେହି କେହି ଏହାକୁ ରୂପା ଭଳି ଭାବି ଉଠାଇ ନେଇଥାନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ମନ କୁ କାକ ବିଷ୍ଠା କୁହାଯାଇଥାଏ ଯେହେତୁ ଏହା ଚମକିଥାଏ ତେଣୁ ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହା ପଛରେ ଦୌଡିଥାଆନ୍ତି ।

ଥରେ ଦୁଇ ଜଣ ସାଧୁ ଚାଲିଚାଲି ଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଥିଲେ। ବୟସ ପଚାଶ କିମ୍ବା ୬୦ ବର୍ଷ ହେବ । ଚାଲିବା ସମୟରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଜଣେ ସାଧୁ କହିଲେ , "ତୁମେ ଏହି ବଡ଼ ଘର ଦେଖୁଛ, ତିରିଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଲାତ ମାରିଛି, ଏହା ମୋ ଘର ଥିଲା, ମୁଁ ଏହାକୁ ଛାଡି ଦେଇଛି। କିଛି ଦୂରକୁ ଯାଇ ପୁଣି କହିଲେ, "ଦେଖିଲ, ଘର ଟି କେତେ ବଡ଼”। ଅନ୍ୟ ସାଧୁ ଜଣକ କହିଲେ, "ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ଲାତ ମାରିଛ, କିନ୍ତୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ମାଡ଼ ମାରିନାହିଁ, ସେଥିପାଇଁ ଏବେ ବି ସେ ସେଠାରେ ଅଟକି ରହିଛି। ଯଦି ତୁମେ ଲାତ ମାରିଥିଲ, ତେବେ ତୁମେ ଏହାକୁ ଦେଖି ଏହାକୁ ଲାତ ମାରିଥିବା କଥା କାହିଁକି ମନେ ପଡ଼ୁଛି ?
ଏହି ଲୋଭ ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଟେ। ମନେ ପଡେ ଜଣେ ଗୁରୁଜୀଙ୍କ କାହାଣୀ ।

ଜଣେ ଗୁରୁଜୀ ଥିଲେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ତ୍ୟାଗୀ ଥିଲେ। ସେ କାହାଦ୍ଵାରା ପାଦ ଛୁଆଁଉନଥିଲେ ଏବଂ ସ୍ତୁତି କରାଉ ନଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାରଣ କରନ୍ତି । ଧୀରେ ଧୀରେ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ଗଠନ ହେଲା। ଶିଷ୍ୟମାନେ କହିଲେ, ଗୁରୁଜୀ, ଆପଣ କୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଆମେ ମନା କରିଦେବୁ। 

ଗୁରୁଜୀ ଯିବା ପରେ ଶିଷ୍ୟ କହନ୍ତି, "ତୁମକୁ କେହି ପ୍ରଣାମ କରିବ ନାହିଁ କି ପ୍ରଶଂସା କରିବ ନାହିଁ। ଦିନେ ଏମିତି ଏକ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ଭକ୍ତ ଆସି ଗୁରୁଜୀଙ୍କ ସହ କଥା ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ। ଗୁରୁଜୀ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ ଆଜି କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ନ କରିବାକୁ କହିଲ ନାହିଁ? ଶିଷ୍ୟ କହିଲା ସେ କରିନାହାନ୍ତି। ଗୁରୁଜୀ କହିଲେ, ଯଦି ସେ କରିଥାଆନ୍ତା? ତେବେ ତୁମକୁ କହିଦେବା ଉଚିତ୍ ଥିଲା।
ଗୁରୁଜୀ ସିନା ପ୍ରଣାମ କରିବାର ଲୋଭ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଲୋଭ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା ଯେ ସେ ପ୍ରଣାମ ନ କରିବା କଥା ଲୋକମାନେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ମୂଲ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଧରିନିଏ ।

ଆମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମାନ (ସମ୍ମାନ) ପାଇଁ ଅଟେ । ଆମେ ରୁଟି ଖାଇବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ପରେ, ଯାହା ବି କରୁ, ମାନ ପାଇଁ କରିଥାଉ । ଆମେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥାଉ, କେଶ ବିନ୍ୟାସ କରିଥାଉ, କେଶ ଟିକିଏ ଧଳା ହେଲେ କଳା କରିଥାଉ, କଷ୍ଟ ହୁଏ, ସମୟ ଲାଗିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ମାନ ପାଇଁ ଆମେ କାହିଁକି ଏପରି କରିଥାଉ? ଋଣ ରେ କାର୍ କିଣନ୍ତି ଏବଂ ବଡ଼ ଘର କିଣନ୍ତି । କିସ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ ସାରା ଜୀବନ କଷ୍ଟ କରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଏହା କରନ୍ତି। କିଛି ଲୋକ ବିବାହ ପାଇଁ ଋଣ ନେଇ ଡେଷ୍ଟିନେସନ ୱେଡିଂ ମଧ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେତେ ମୂର୍ଖ।
कबीरा गर्व न कीजिए,काल गहे कर केस ना जाने कहाँ मारिसी, कै घर कै परदेस I 
कबीरा गर्व न कीजिये , ऊँचा देख आवास। काल पड़ो भू लेटना , ऊपर जमही घास।

ଆପଣ ଯେତେ ବଡ଼ କୋଠା ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତୁ ନା କାହିଁକି। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯେଉଁଠି ତୁମକୁ ପୋତି ଦିଆଯିବ, ସେଠାରେ କେବଳ ଘାସ ଉଠିବ, କୋଠା ନିର୍ମାଣ ହେବ ନାହିଁ ।

ଥରେ ଜଣେ ସୁଫି ତାଙ୍କ ଗୁରୁଜୀଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ ଯେ ଯଦି ମୁଁ ଉପରକୁ ଯିବି, ତେବେ ମୁଁ ଉପରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ ନେବି। ଗୁରୁଜୀ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଭଲ ଫକୀର ଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ କହିଲେ, "ଦେଖ, ପୁଅ! ସେ କେବଳ ଦୁଇଟି ଜିନିଷ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି –

ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ଦୀନତା। ସେଠାକୁ ବଡ଼ ହୋଇ ଯାଆନ୍ତୁ ନାହିଁ, ବିନମ୍ର ଭାବରେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ମୁଁ ଏତେ ଜପ କଲି ଏବଂ ଏତେ ତପସ୍ୟା କଲି, ଯଦି ଆପଣ ଏହା କୁହନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଏହାକୁ ପସନ୍ଦ କରିବେ ନାହିଁ । 

ଦ୍ବିତୀୟତଃ, ସେ ପ୍ରେମକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି।  ଭଗବାନଙ୍କର କେବଳ ଦୁଇଟି ଜିନିଷ ପସନ୍ଦ ଆସେ - ନମ୍ରତା ଏବଂ ପ୍ରେମ।

ନିତ୍ୟଲୀଲାଲୀନ ଭାଇ ଜୀଙ୍କର ଏକ ସୁନ୍ଦର କଥା ହେଉଛି:
नाथ मैं थारो जी थारो।
चोखो, बुरो, कुटिल अरु कामी, जो कुछ हूँ सो थारो।
नाथ मैं थारो जी थारो, नाथ मैं थारो जी थारो।।

ଭଗବାନ ଦୀନତାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ମୁଁ ଭଲ ବୋଲି କୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏମିତି କୁହ ଯେ ମୁଁ ଯେମିତି, ସେମିତି ଆପଣଙ୍କର ମୁଁ ଜପ କରେ, ଗୀତା ପଢେ ଏବଂ ବହୁତ ସେବା କରେ। ଏ ସବୁ କୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ। କେବଳ ଏତିକି କୁହନ୍ତୁ ମୁଁ ଯେମିତି ଅଟେ, ସେମିତି ତୁମର।

ଆମେ ଆସନ୍ତା ସପ୍ତାହରେ ବାକି ଗୁଣ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା। ଏହି ଘୋଷଣା ପରେ ହରିନାମ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ସହ ଆଲୋଚନା ଅଧିବେଶନ ଶେଷ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଅଧିବେଶନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।

ପ୍ରଶ୍ନକର୍ତ୍ତା - ସୁମନ ରସ୍ତୋଗୀ ଦିଦି
ପ୍ରଶ୍ନ - ବର୍ତ୍ତମାନର ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଦେଖିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଅସ୍ଥିରତାକୁ ଏଡାଇବା ପାଇଁ ଆମେ କ'ଣ କରିପାରିବା?

ଉତ୍ତର - ପ୍ରଥମେ, ଆସନ୍ତୁ ବିଚାର କରିବା ଯେ କେଉଁ ସମୟରେ ଏପରି ଅସ୍ଥିର ପରିସ୍ଥିତି ନଥିଲା। ରାମାୟଣ କାଳ, ମହାଭାରତ କାଳ, ଯେକୌଣସି ସମୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ, ଏପରି ପରିସ୍ଥିତି ସର୍ବଦା ରହିଥିଲା କାରଣ ମୂଳତଃ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ଏବଂ ତମ ସମସ୍ତେ ରହିବେ। ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପ ସତ୍ୟଯୁଗରେ, ରାବଣ ତ୍ରେତାରେ ଏବଂ କଂସ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ। ଏସବୁ କିଛି ରହିବ। ଆମର ଜେଜେବାପା ଆମକୁ ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଗାଳି ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଜେଜେବାପା ମଧ୍ୟ ସମାନ କଥା ପାଇଁ ଗାଳି ଦେଉଥିଲେ। ସଂକ୍ଷେପରେ, ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟି, ସେପରି ସୃଷ୍ଟି।

କୁହାଯାଏ - बुरा जो देखन मैं चला, बुरा ना मिलया कोय।        
ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆମର ସାତ୍ତ୍ୱିକତା ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ପଡିବ। ସଂସାରକୁ ବଦଳାଇବାର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯଦି ଆମେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା, ତେବେ ସଂସାର ଆପେ ଆପେ ବଦଳିଯିବ।

ପ୍ରଶ୍ନକର୍ତ୍ତା - ପୁଷ୍ପଲତା ଯୋଶୀ ଦିଦି 

ପ୍ରଶ୍ନ - ଏହି ଶରୀର ଚେତନାରୁ କିପରି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ? କାରଣ ଏହା ହିଁ ସମସ୍ତ ସମସ୍ୟାର ମୂଳ।

ଉତ୍ତର - ଏଥିପାଇଁ ଭଗବାନ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ  ବିବେକ ଚୂଡାମଣିରେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ କାରଣ ଏହା ହିଁ ମୌଳିକ କଥା।

ସେ ଚାରିଗୋଟି କଥା କହିଥିଲେ - ବିବେକ, ବୈରାଗ୍ୟ, ଷଟ୍ ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ମୁମୁକ୍ଷୁତ୍ୱ। ବିବେକକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା, ସାଂସାରିକ ବସ୍ତୁରୁ ବୈରାଗ୍ୟ ନେବା, ଷଟ୍ ସମ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଏବଂ ତା’ପରେ ମୁମୁକ୍ଷୁତ୍ବା ଆଡକୁ ଗତି କରିବା। ଏହି ଚାରୋଟି ଜିନିଷ ମିଶି ସାଧନ ଚତୁଷ୍ଟୟ (ସାଧନର ଚାରି ଅଂଙ୍ଗ) ଗଠନ କରେ, ଯାହା ଆତ୍ମ-ସାକ୍ଷାତ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ।

ପ୍ରଶ୍ନକର୍ତ୍ତା - ମାୟା ଦିଦି 

ପ୍ରଶ୍ନ - ଆକାଶ ଏବଂ ଅନନ୍ତ କ’ଣ ସମାନ?

ଉତ୍ତର - ଆକାଶ ଏକ ତତ୍ତ୍ଵ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଏକ ଗୁଣ। ଆକାଶ ଅନନ୍ତ। ଅନନ୍ତ ଅନେକ ବସ୍ତୁରେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ରହିପାରେ।

ପ୍ରଶ୍ନକର୍ତ୍ତା - ଜେଠା ଖୁରାନା ଭାଇୟା। 

ପ୍ରଶ୍ନ - ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତରେ, ଭଗବାନ କପିଳ ସାଂଖ୍ୟଯୋଗ ର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସମୟରେ ନିଜର ପୂଜା କରିବାକୁ କୁହନ୍ତି ଏବଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ୍ ଗୀତାରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ସମାନ କଥା କହୁଛନ୍ତି। ଦୟାକରି ଏହା ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ? 

ଉତ୍ତର - ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ଏବଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ପଢିବା ସମୟରେ, ଆପଣଙ୍କୁ ମାମ୍ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଭଲଭାବରେ ବୁଝିବାକୁ ପଡିବ। ମାମ୍ ଅର୍ଥ ଆଉ କେହି ନୁହେଁ ବରଂ ଆପଣ ନିଜେ ହିଁ ଅଟନ୍ତି। କାରଣ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ଏକ ଅଂଶ। ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ ପୂଜା କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି। ପୂଜା କରିବା ଅର୍ଥ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ କୁ ପୂଜା କରିବା। ସମସ୍ତ ଜୀବ ମୋର ଅଂଶ।
ममैवांशो जीवलोके। - ସମସ୍ତ ଜୀବ ମୋର ଅଂଶ

ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ ଆମକୁ ନଶ୍ଵର ପୂଜା କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ସଂସାରରେ ବାସ କରି ଆମେ ଶରୀରକୁ ପୂଜା କରୁ ଏବଂ ମାୟାକୁ ପୂଜା କରୁ ଏବଂ ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ ଆମକୁ ମାୟାର ସୃଷ୍ଟି କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି। ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ପାଇଁ କୁହନ୍ତି ନାହିଁ। ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ ଆତ୍ମପୂଜା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି। ଆମେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଫସି ରହିଛୁ ଏବଂ ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ ଆମକୁ କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାତାଙ୍କୁ ଜାଣିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତି। ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ଏବଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା guided studies (ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଅଧ୍ୟୟନ ବା ମାର୍ଗ ଦର୍ଶନ ଦ୍ଵାରା ଅଧ୍ୟୟନ ଅଟେ।) ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ଯଦି ଆପଣ ଡୋଙ୍ଗରେ ଜୀ ମହାରାଜଙ୍କ ଟୀକା କିମ୍ବା ପରମ ପୂଜ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ଜୀଙ୍କ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଶୁଣନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ପାଇବେ। 

ପ୍ରଶ୍ନକର୍ତ୍ତା - ବିକାଶ ଭାଇ 

ପ୍ରଶ୍ନ - ଯଜ୍ଞରେ, ଯେତେବେଳେ ଭଣ୍ଡାରା ରେ ଖାଦ୍ୟ ଖିଆଯାଏ, ତେବେ ଏଥିପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଋଣ ଅଛି କି?

ଉତ୍ତର - ହଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।